رونق تولید ملی | سه‌شنبه، ۲۳ مهر ۱۳۹۸
نمایش محتوای تولیدات ویژه

آب انبار کلار - میبد

این آب انبار که به نام«کلار» نامیده می‌شود، درست روبروی در ورودی کاروانسرا جای گرفته و توازن معماری زیبایی به ساباط و سردرگاه بخشیده است . از ارتباط تنگاتنگ آب انبار و کاروانسرا پیداست که این بنا، در این مجموعه ی منزلگاهی، بسیار مهم و مورد نیاز کاروانیان بوده است . ساخت آب انبار، بر اساس سنگنوشته ی آن مربوط به قرن ۱۱ هجری قمری (۱۰۷۰) است و به روشنی همت معمار و هدف سازنده خیرخواه آن را برای بهره مندی رهگذران از آب گوارا، بیان می‌کند . از ویژگیهای ساختاری آب انبار کلار، استفاده ی سنجیده ی معمار از موقعیت توپوگرافی زمین در ساختن مخزن و پلکان آن است ؛ به گونه ای که خستگان راه، تنها با چند پله ی انگشت شمار به «پاشیر» آب انبار می‌رسیده اند .آب انبار کلار هنوز هم به عنوان یک منبع آب آشامیدنی قابل بهره برداری است . آب انبارها معمولاً در مرکز محله‌های شهر واقع شده و از چهار عنصر اساسی تشکیل شده‌اند: ۱- خزینه- به شکل استوانه (محل ذخیره آب) که در دل زمین ایجاد شده، آب قنات بر آن مسلط است. در عین حال، زمین برای حفظ دمای آب نیز بوده‌است. ۲-گنبد- پوششی به شکل نیمکره بر روی خزینه به منظور حفاظت آب از آلودگیهای محیطی و خنک نگهداشتن آن. ۳-پاشیر- راهرویی پلکانی جهت برداشتن آب از خزینه ۴-بادگیر- وسیله‌ای برای هدایت جریان هوا به درون آب انبار برای جلوگیری از فساد آب است تعداد بادگیرها از یک تا شش با توجه به شرایط کار متفاوت است. یکی از عمده‌ترین مصالح در ساختمان آب انبار دیمه (deimah) است، که از آهک و خاکستر و ماسه بادی تشکیل شده‌است. این ملات ضمن آب بندی بنا، از فساد آب نیز جلوگیری می‌کند. بیشتر آب انبارها دارای یک ورودی و پاشیر هستند. اما برخی از آنها به لحاظ موقعیت شهرسازی و نحوه استقرار در بافت شهری، دارای دو یا سه ورودی می‌باشند. در منطقه میبد، هم در نواحی مسکونی و هم در کشتزارها و نواحی بیابانی، آب انبارها از عناصر شاخص هر محل هستند وبا توجه به نقش مهمی که در زندگی روزمره مردم داشته‌اند، از اعتبار و موقعیتی ویژه برخوردار بوده‌اند. آب انبارها از لحاظ شکل ساختمان و نحوه بهره برداری دو گونه‌اند: الف) آب انبار دستی یا آب انبار «رو»:شامل یک مخزن سرپوشیده و یک راهرو پلکانی که دسترسی به آب مستقیماً از همین راهرو بوده‌است. ب) آب انبار شیری -شامل یک مخزن سرپوشیده و معمولاً بادگیردار و یک راهرو پلکانی که در انتهای آن به توسط شیر به آب مخزن دسترسی دارند. آب انبارها را اصولاً برای نگهداری و بهره برداری آب آشامیدنی میساخته‌اند، اما مواردی نیز بوده‌است که ازآب آنها برای استفاده‌های دیگر نیز سود میجسته‌اند. مثلاً در محلاتی که آب قنات بطور متناوب و چندروز یکبار جریان داشته‌است، برای رفع نیازمندیهای روزمره معمولاً در مرکز محلات و درکنار مساجد، مخزنی برای ذخیره آب به نام «انبار» یا «انبارک» وجود داشته‌است. این آب انبارها هر چندروز یکبار پر می‌شده‌اند، اما آب انبارهای آب آشامیدنی را قاعدتاً هرسال یکبار پرآب می‌کرده‌اند. درنواحی مختلف میبد با توجه به موقعیت و جمعیت آبادی و مخصوصا دسترسی یا عدم دسترسی به آب شیرین، تعداد ونوع آب انبارها متفاوت است. به عنوان مثال در محوطه حصاربست قدیم یا شارستان با توجه به موقعیت مناسب و دسترسی به جریان آب چندرشته قنات و عدم تراکم جمعیت، بیش از ۴ آب انبار نساخته‌اند، اما در فیروزآباد و مهرجرد با توجه به جمعیت و مشکلات دسترسی به آب آشامیدنی جاری، هریک بیش از ۱۵ آب انبار ساخته‌اند. در بفروئیه به علت تراکم جمعیت و شوری آب قنات، بیش از۶۰ آب انبار بنا شده و تعداد آب انبارهای شورک به همین دلیل بیش از ۱۵ دستگاه بوده‌است. آب انبارهای مراکز مسکونی اصولاً در مرکز محلات و در نقطه مناسبی از گذرهای اصلی و در کنار مساجد یا در میدانها میساخته‌اند، ولی آب انبارهای خارج از مراکز مسکونی را معمولاً در کنار راهها و به فاصله‌های معینی برای استفاده رهگذران و یا کارکنان کشتزارها میساخته‌اند. در محوطه‌های آب انبارهای نوع دوم، معمولاً «ساباط» یافضاهای سایه دار ومناسبی برای استراحت ونماز وتوقفهای کوتاه مدت رهگذران میساخته‌اند. درمیبد، مجموع آب انبارهایی که از دیرباز ساخته‌اند، بیش از ۱۷۰ دستگاه است آب انبار، بركه، حوض، مصنعه و نامهای مشابه دیگر، مخازن آب زیرزمینی هستند كه برای رفع نیاز مردم به آب شرب در بیشتر مناطق ایران و بعضی كشورهای دیگر ساخته میشده است. آب معمولاً در فصول بارندگی ذخیره شده و در تابستان بكار میرود. نحوه ساخت آب انبار، تصفیه و عایق بندی آن با اصول مهندسی و علمی مطابقت دارد. برای تصفیه از روشهای فیزیكی و شیمیایی استفاده میشود. ته نشین شدن مواد زاید، اضافه كردن حجم مشخصی از نمك به منظور تجزیه آن و میكروب كشی توسط كلر آزاد شده، استفاده از تركیبات آهكی جهت گندزدایی و استفاده از كیسه‌های زغال به منظور بو گیری از جمله این روش‌هاست. از معروفترین آب‌انبارها آب‌انبار شش‌بادگیری و آب‌انبار تكیه امیرچقماق در شهر یزد و سردار بزرگ، بزرگ‌ترین آب انبار تك گنبدی ایران در قزوین و آب انبار كل درشهرستان گراش فارس است. از آب انبارهای قزوین كه مورد بازدید گردشگران قرار میگیرند میتوان آب انبارهای سردار بزرگ، حاج كاظم، سردار كوچك، مولا وردیخانی، زنانه بازار و مسجد جامع را نام برد. یكی از كهن‌ترین نمونه‌های آب انبار در ایران و در كنار محوطه چغازنبیل، مربوط به دوران تمدن ایلام است. در استانهای قم، سمنان، اصفهان، بوشهر، هرمزگان، فارس، خوزستان و... نیز آب انبارهای زیبای زیادی به یادگار مانده است. اختلاف آب انبارهای جنوب با آب انبارهای سایر نقاط ایران در منبع آب است در سایر نقاط ایران بیشتر، آب قنات یا رودخانه و چاه را در آب انبار ذخیره یا تصفیه میكنند ولی در جنوب ایران، آب باران را در آب انبار ذخیره میكنند و نیز اینكه در آب انبارهای جنوب پله و شیرآب به شكل آب انبارهای دیگر مرسوم نیست. برخی از آب انبارها دارای دو راه پله هستند یكی برای مسلمانان و دیگری برای زرتشتیان مانند آب انبار معروف ریگ در یزد. برای سالم نگهداشتن آب و خنك كردن آن، بر فراز منبع آب به صورت معمول بادگیرهایی اجرا میكنند تا جریان هوا را در آن برقرار سازد. وجود بادگیرهای متعدد یك دهانه و چند دهانه در بالای برخی از انبارهای آب به این دلیل است كه تا از هر سو كه باد میوزد، از آن بهره گیری شود و به طور دائم جریان هوا به ‌وسیله بادگیرها در منبع برقرار باشد.آب انبار كلار: این آب انبار كه به نام كلار نامیده می شود درست روبروی در ورودی كاروانسرا جای گرفته و توازن معماری زیبایی به ساباط و سردرگاه بخشیده است . ساخت آب انبار بر اساس سنگنوشته ی آن مربوط به قرن 11 هجری قمری (1070) است و به روشنی همت معمار و هدف سازنده خیرخواه آن را برای بهره مندی رهگذران از آب گوارا بیان می كند . از ویژگیهای ساختاری آب انبار كلار ، استفاده سنجیده معمار از موقعیت توپوگرافی زمین در ساختن مخزن و پلكان آن است ؛ به گونه ای كه خستگان راه ، تنها با چند پله ای انگشت شمار به پاشیر آب انبار می رسیده اند . آب انبار كلار هنوز هم به عنوان یك منبع آب آشامیدنی قابل بهره برداری است .

رای شما
میانگین (0 آرا)
The average rating is 0.0 stars out of 5.