رونق تولید ملی | پنج‌شنبه، ۲ آبان ۱۳۹۸
نمایش محتوای تولیدات ویژه

آسیاب آبی گرمسیر تفت

آسیاب آبی گرمسیر آسیاب سازی یك تخصصی است كه از كشورهای اسلامی به انواع و اقسام مختلف هم چون: آسیاب دستی و قابل حمل، آسیاب آبی و بادی را ایجاد و وارد كشورهای اروپایی گردید. (هونگه، 1360: 72) در گذشته حداقل به تعداد رشته های قنات و دهنه های چشمه های موجود در ایران، آسیاب های آبی دایر بوده است كه براین ا‌ساس می توان تخمین زد كه این آبها در حدود 60000 چرخ آسیاب را به چرخش در می آورند. البته به تناسب ویژگیهای اقلیمی و جغرافیائی در ایران، علاوه بر بهره گیری از آسیاب آبی و انرژی بادی (آسیاب های بادی ) استفاده از آسیاب هایی كه به قوت حیوان، آلات و سنگ آن را به گردش می آوردند(شتر، اسب، قاطر و گاو) رایج بوده است. (فرهادی، 1368: 33) طاحونه یا همان آسیاب آبی كه در ذیل فرهنگ دهخدا از دو كلمه آس + آب آورده است، جهت خرد كردن گندم و جو استفاده می شده است. شیوه ساخت این آسیاب ها در ابران باستان به سه گونه تنوره (این آسیاب از تونلی ایستاده درست شده است كه آب را از سطح بالاتر به پائین می رسانده و تنوره نام داشته، آبی كه از مجرای پائینی این تونل خارج می شده به روی پره های چرخ با محور عمودی برخورد و آن را به گردش در می آورد است) ، چرخی (این آسیاب دارای محور افقی بوده و اختراع آن به رومیان سده 60 پیش از میلاد نسبت داده شده است)، شناور ( كه به آسیاب چرخ شناور نیز معروف است و این آسیاب در رودخانه های بزرگ میان رود قرار داشته و بوسیله پره های بزرگ پاروئی دوران می كرده است) رایج بوده است. ( فرشاد، 1366: 745) ساختمان آسیاب معمولا از سه قسمت تشكیل شده است1- مردخانه یا نشین بند، 2- پاچال 3- مال بند. قسمت میانی آسیاب كه روبروی دری ورودی است، محل نشستن و بیتوته آسیابان و وزن نمودن گندم و آرد است كه به مردخانه معروف است. در قسمت پاچال سنگ آسیاب و دیگر اسباب آسیاب قرار داردكه به علت عدم نفوذ رطوبت به قسمت ساختمان میانی از سطح پایین تری از نشین بند ساخته شده است. مال بند یا طویله محل مجزای دیگری است كه جهت بستن حیواناتی كه بار گندم می آورند در این قسمت، مكان كوچكی نیز برای انبار كردن گندم ساخته شده است. (فرهادی، 1368: 34) شهرستان تفت را از لحاظ تعداد آسیابها می توان شهر "آسیابهای آبی" نامید که تعداد آن به بیش از 17 عدد می رسد. از مهمترین آسیابهای آبی تفت می توان به آسیاب آبی نیر، آسیاب آبی صدری،آسیاب آبی باغ گلابدان ، آسیاب آبی نوابی ، آسیاب آبی سرده، آسیاب آبی موقوفه گرمسیر، آسیاب آبی راحت آباد، آسیاب آبی میر سید محمد، آسیاب آبی حاجی زینل، آسیاب آبی مبارکه، آسیاب آبی ملا حیدر، آسیاب آبی امام رضا، آسیاب آبی اسلامیه، آسیاب آبی فخر آباد و آسیاب بادی شواز اشاره كرد. معرفی اثر: اما از این تعداد آسیاب در شهرستان تفت، می توان تنها به آسیاب واقع در محله گرمسیر با قدمتی 400 ساله اشاره كرد كه در حال فعالیت و خرد كردن گندم می باشد. این آسیاب كه توسط استاد محمد علی فلاح تفتی اداره می شود، با مساحت تقریبی 95 متر مربع در عمق سه متری زمین قرار دارد. آسیاب گرمسیر از دو قطعه سنگ به قطر 120 سانتیمترو وزنی بالغ بر 250 کیلوگرم تشکیل شده که برروی هم قرار گرفته وعمل خرد کردن گندم را بر عهده دارند . سنگ زیرین آسیاب همیشه ثابت و سنگ بالایی متحرك است و با اهرمی چوبی میزان فاصله دو سنگ قابل تنظیم بوده كه این امر در میزان ریزی و درشتی آرد نقش اساسی دارد. تنوره ای به شعاع 5/2 متر و عمق 6 متر در بالای آسیاب ساخته شده که آب "شاه جوی" را ازطریق یک مجرای فرعی به داخل تنوره هدایت می کند و با به گردش در آوردن سنگ از قسمت پائین آسیاب خارج و به مسیر اصلی خود بر می گردد این آسیاب به طور متوسط بین 40تا60 کیلو گرم گندم را در هر ساعت به آرد تبدیل می کند . بنای محقر آسیاب گرمسیر كه از خشت با ملات گل و آجرتشكیل شده است، مشتمل بر دو فضای كوچك، یكی محل آسیاب گندم و دیگری در قدیم اصطبل و محل نگهداری چهارپا جهت آوردن و بردن كیسه های گندم و آرد است. از مهمترین مرمت هایی كه در این بنا صورت گرفته می توان به اجرای آجرفرش كف، اندود گچ در بدنه داخلی بنا، اندود كاهگل و سیمگل در نمای بیرونی و آجرفرش نمودن پشت بام و پله ها در سال 1390 اشاره كرد. آسیابان این آسیاب با وجود كهولت سن از رونق زیاد آن در قدیم گفته و هنوز هم با اشتیاق از نحوه كاركرد آن بازدیدكنندگان را راهنمایی می كند. مصالح بکار رفته در اثر : مصالح به کار رفته در ان خشت با ملات گل وآجر وسنگ است وتنوره آن از آهک و ماسه وگل رس و خاکستر

رای شما
میانگین (0 آرا)
The average rating is 0.0 stars out of 5.