تفسیر آیه ۳۵ سوره نور/

 أللَّهُ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکَاهٍ فِیهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِى زُجَاجَهٍ الزُّجَاجَهُ کَأَنَّهَا کَوْکَبٌ دُرِّىٌّ یُوقَدُ مِن شَجَرَهٍ مُّبَارَکَهٍ زَیْتُونَهٍ لَّا شَرْقِیَّهٍ وَلَا غَرْبِیَّهٍ یَکَادُ زَیْتُهَا یُضِى ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَى‏ نُورٍ یَهْدِى اللَّهُ لِنُورِهِ مَن یَشَآءُ وَ یَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِکُلِّ شَىْ‏ءٍ عَلِیمٌ (۳۵)
خداوند، نور آسمان‏ها وزمین است. مَثَل نور او همچون چراغدانى است که در آن چراغى (پر فروغ) باشد. آن چراغ در میان حبابى شیشه‏اى و آن شیشه همچون ستاره‏اى تابان و درخشان، چراغ از روغن درخت پر برکت زیتونى بر افروخته شده، که نه شرقى است و نه غربى. (روغنش به قدرى صاف و شفّاف است) که بدون تماس آتش نزدیک است (شعله‏ور شود و) روشنى دهد. نورى است بر فراز نور دیگر. هر کس را خداوند بخواهد به نور خویش هدایت مى‏کند، و خداوند براى مردم مَثَل‏ها مى‏زند و به هر چیزى آگاه است.

 

نکته‏ ها:
«نور» یعنى چیزى که هم خودش روشن است و هم سبب روشنى اشیاى دیگر مى‏شود. در فرهنگ اسلام امورى به عنوان «نور» معرفى شده است: قرآن، علم، عقل، ایمان، هدایت، اسلام، پیامبر صلى الله علیه وآله و امامان معصوم‏علیهم السلام.
«مشکاه» یعنى چراغدان. «دُرّى» به معناى پر نور و پر فروغ است. «زِیت» روغن زیتون را گویند که وسیله‏ى روشنایى بوده است.
اگر درخت زیتون در وسط باغ باشد، که در تمام روز آفتاب بخورد، روغنش بهتر مى‏شود، ولى اگر در اطراف باغ و مزرعه باشد، یا در وقت صبح آفتاب دارد یا عصر. «زیتونهٍ لاشرقیّهٍ و لا غربیّه»
«اللّه نور السموات و الارض» یعنى: خداوند هدایت کننده‏ى آسمان و زمین است. چون هدایت آفرینش، در آیات دیگر نیز آمده است. «أعطى کل‏شى‏ء خلقه ثمّ هَدى»(۷۷) وجمله‏ى «نورٌ على نور» به معناى هدایت‏هاى دایمى و پى در پى است و در پایان آیه نیز مى‏فرماید: «یَهدى اللّه لنوره»

قرآن در این آیه خداوند را به نور تشبیه نموده است. با مطالعه اجمالى روشن مى‏شود که نور داراى خواص و ویژگى‏هاى زیر است:
۱- نور، لطیف‏ترین موجود در جهان ماده و سرچشمه زیبائى‏ها و لطافت‏ها است.
۲- نور، بالاترین سرعت را در جهان ماده داراست و با سرعت سیصد هزار کیلومتر در ثانیه مى‏تواند در یک چشم بر هم زدن (یعنى کمتر از یک ثانیه) کره زمین را هفت بار دور بزند، به همین دلیل مسافت‏هاى فوق‏العاده عظیم و سرسام‏آور نجومى را فقط با سرعت نور مى‏سنجند و واحد سنجش آنها سال نورى است، یعنى مسافتى که نور در یک سال مى‏پیماید.
۳- نور، وسیله تبیین اجسام و مشاهده موجودات است، و بدون آن چیزى را نمى‏توان دید، بنا بر این هم «ظاهر» است و هم «مظهر» (ظاهر کننده غیر).
۴- نور آفتاب که مهم‏ترین نور در دنیاى ما است پرورش دهنده گلها و گیاهان بلکه رمز بقاى همه موجودات زنده است.
۵ – تمام انرژى‏هاى موجود در محیط (به جز انرژى اتمى) همه از نور آفتاب سرچشمه مى‏گیرد، حرکت بادها، ریزش باران و جریان نهرها و آبشارها و بالاخره حرکت همه موجودات زنده با کمى دقت به نور آفتاب منتهى مى‏شود.
سرچشمه گرما و حرارت و آنچه بستر موجودات را گرم نگه مى‏دارد همان نور آفتاب است حتى گرمى آتش که از چوب درختان و یا ذغال سنگ و یا نفت و مشتقات آن به دست مى‏آید نیز از گرمى آفتاب است.
۶- نور آفتاب نابود کننده انواع میکروب‏ها و موجودات موذى است و اگر تابش این نور پر برکت نبود کره زمین، تبدیل به بیمارستان بزرگى مى‏شد که همه ساکنانش با مرگ دست به گریبان بودند.
خلاصه هر چه در این پدیده عجیب عالم یعنى نور مى‏نگریم و دقیق‏تر مى‏شویم آثار گرانبها و برکات عظیم آن آشکارتر مى‏شود.
امّا عجیب است که بشر با این همه پیشرفت علمى از شناخت حقیقت نور که یک امر مادى است عاجز مانده و آن وقت در پى شناخت ذات و حقیقت خداست و چه بسا این نیز یکى از وجوه تشبیه خدا به نور باشد.
حال اگر بخواهیم براى ذات پاک خدا تشبیه و تمثیلى از موجودات حسى انتخاب کنیم (گر چه مقام با عظمت او از هر شبیه و نظیرى برتر است) آیا جز از واژه «نور» مى‏توان استفاده کرد؟ همان خدایى که پدید آورنده تمام هستى است، روشنى‏بخش عالم است، همه موجودات به برکت او زنده‏اند، و همه مخلوقات بر سر خوان نعمت او هستند که اگر لحظه‏اى لطف خود را از آنها باز گیرد همگى در ظلمت فنا و نیستى فرو مى‏روند.
جالب اینکه هر موجودى به هر نسبت با او ارتباط دارد به همان اندازه نورانیت کسب میکند:
قرآن نور است چون کلام اوست.
اسلام نور است چون آئین او است.
پیامبران نورند چون فرستادگان اویند.
امامان انوار الهى هستند چون حافظان آئین او بعد از پیامبرانند.
ایمان نور است چون رمز پیوند با او است.
علم نور است چون سبب آشنایى با او است.(۷۸)

 

پیام ‏ها:
۱- هستى، فیض خداوند و پرتوى از نور اوست، قوام و بقاى هستى از اوست. «اللّه نور السموات…»
۲- نور خدا هم گسترده است و هم ثابت. (شیشه، هم نور را زیاد مى‏کند و هم نور را از خاموش شدن حفظ مى‏کند.) «المصباح فى زُجاجه»
۳- زیتون، درخت مبارکى است. «شَجرهٍ مُبارکهٍ زَیتونه»
۴- روشنى نور خدا از ذات اوست نه از جرقه‏هاى بیرونى. «یَکاد زَیتُها یضى‏ء و لو لم‏تمسسهُ نار»
۵ – گرچه خداوند نور آسمان‏ها و زمین و مایه خلقت و هدایت همه هستى است، اما جایگاه او در زمین، دل‏هاى پاک و شفّاف افراد مؤمن است که با نور ایمان برافروخته مى‏گردد و هرچه خلوص ایمان بیشتر باشد، تلألؤ بیشترى وارد. «یهدى اللّه لنوره من یشاء…»