رونق تولید ملی | پنج‌شنبه، ۲۵ مهر ۱۳۹۸
نمایش محتوای تولیدات ویژه

دكتر ضیاء الدین دهشیری

 

از چهر های درخشان فرهنگ و ادب یزد كه به واسطه ترجمه های روان و دلنشین خود زبانزد خاص و عام بوده است دكتر ضیاء الدین دهشیری است. وی به سال 1302 خورشیدی در یزد به دنیا آمد. پدرش سید یحیی از مردم دهشیر است كه در یزد سرپرست مدرسه ای شد كه خود بنیاد نهاده بود و سپس به كار قضاوت در عدلیه زمان وزارت علی اكبرداور مشغول شد.


محل مدرسه لردباجوردی در منزل ملك بود و بعدا به بازار خان انتقال یافت. آنگاه تا كلاس پنجم دبیرستان را در دبیرستان ایرانشهر گذراند.چندی همراه پدر راهی كاشان شد.از همان جوانی به شعر و ادب علاقه وافری پیدا كرد و در محافل ادبی كه با عضویت مرحوم آزاد همدانی و شادروانان {ادیب} بیضایی كاشانی و شیوای {تندری} قمی و صمصام یزدی در منزل پدرش شادروان سید یحیی دهشیری در كاشان گرد می آمدند،حضور می‌یافت، پس از درگذشت پدرش در پرتو هدایت دایی خود مرحوم حاج شیخ محمد علی عالمی (صمصمام یزدی) كه عارفی وارسته و شیخ طریقت نعمت اللهی در یزد بود تربیت شد و علاقه یی خاص به علوم ادبی و عربی و عرفان و تصوف پیدا كرد.در سال 1320 دوره تحصیلات پنج ساله خود را دبیرستان را به پایان برد ولی بر اثر حوادث جنگ جهانی دوم و مشكلاتی كه اغلب دامنگیر طبقات غیر متمكن گردید سالی چند از ادامه تحصیل باز ماند. پس از سال 1320 در جلسات انجمن ادبی یزد كه به سرپرستی روانشاد آیت الله حاج شیخ محمود فرساد اداره می‌شد شركت كردو اشعارش را می‌خواند.وی بیشتر در قالب غزل طبع آزمایی می‌كرد و گاهی نیز در اقتراح های انجمن ادبی شركت می‌جست.به ویژگی های اشعار دهشیری پرداخت، گفت: در سالهای پس از 1325 انعكاس اوضاع اجتماعی و سیاسی زمان خود در خلال اشعارش بود كه گاه با مخالفتهایی در انجمن ادبی روبه رو می‌شد.از این رو با شگرد خاصی ادبیات نخستین را باب میل اعضای انجمن می‌سرود و پس از آن با گریزی هنرمندانه به بازتاب احساسات درونی و انسانی اش می پرداخت.نخستین كار وی آموزگاری دبستان طاهری یزد در سالهای 1322 تا 1325 بود و چند سالی نیز قبل از آنكه مجبور به رفتن به اصفهان شود در اداره ثبت یزد مشغول به كار بود.فعالیت مطبوعاتی خود را از سال 1323 با هفته نامه نقش جهان اصفهان آغاز نمود آن گاه اشعاری چند در سالنامه كشور ایران به چاپ رسانید و پس از بنیاد نشریات محلی یزد همچون رهبر یزد، كار و كوشش، صفای بشر، مردم یزد و طوفان یزد با این نشریات همكاری كرد. سالهای 1327 تا 1333 را به سختی و گرفتاری و در به دری گذراند.در سال 1334 پس از سالیانی چند دوری از محیط رسمی علم و قیل و قال در اصفهان به دریافت دیپلم ادبی و احراز رتبه اول نایل شد و همان سال پس از موفقیت در مسابقات ورودی دانشكده های ادبیات و حقوق و دانشسرای عالی تهران شركت نمود و در هر سه رشته پذیرفته شد ولی در رشته زبان و ادبیات فرانسه دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و در كنار آن به آموزش زبان روسی هم مشغول بود.دهشیری در سال 1337 به اخذ درجه كارشناسی توفیق یافت و در میان فارغ التحصیلان رتبه اول عموم رشته ‌های دانشكده ادبیات رتبه نخست را احراز كرد و مدال درجه یك فرهنگ دریافت داشت؛ اما به دلایلی با بورسیه وی به خارج از كشور مخالفت كردند.عنوان پایان نامه كارشناسی وی تحقیق در زندگی و اشعار «لوكنت دولیل» شاعر نامی فرانسوی بود كه در سال 1337 از آن دفاع كرد. در همان سال پس از فراغت از تحصیل به عضویت هیات علمی دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران درآمد و به تدریس و مترجمی زبان فرانسه در همان دانشكده مشغول شد و در كنار آن به ترجمه كتابهای فرانسوی پرداخت.در سالهای 1336 تا 1340 همزمان با خدمت در دانشكده به تدریس فرانسه در موسسه زبانهای خارجی به سرپرستی دكتر عیسی سپهبدی مشغول بود.دهشیری در سال 1368 موفق به اخذ درجه دكترای زبان فرانسه از دانشگاه تهران شد و از آن سال تا دم مرگ به كار تدریس زبان فرانسه در دانشكده زبانهای خارجی دانشگاه تهران و دانشگاه الزهرا و دانشگاه آزاد اسلامی تهران مشغول بود. وی همچنین به زبانهای روسی و عربی تسلط داشت.دكتر دهشیری بیش از 40 سال در تهران زندگی كرد و به ندرت به زادگاه خود یزد می آمد. وی سرانجام در روز 26 دی ماه 1379 بر اثر سانحه تصادف در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاك سپرده شد. در این خصوص حسین مسرت از پژوهشگران و نویسندگان استان یزد در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا اظهار داشت: دهشیری از ستاره های ادب ایران است كه متاسفانه آنگونه كه باید حق مطلب درباره وی ادا نشده و علی رغم آنكه در محافل علمی و ادبی تهران چهره ای سر شناس و نام آور است در نزد همشهریان فراموش شده و گمنام مانده است.وی ادامه داد: زندگی ادبی دكتر دهشیری را می توان به سه دوره مشخص تاریخی تقسیم كرد.دوره نخست از سالهای 1320 الی 1323 كه بیشتر بر جنبه‌های عاطفی استوار بود و دوره دوم از سالهای 1323 تا 1332 بود كه تكیه بر مسائل اجتماعی و سیاسی داشت و روح آزادی خواهی و مبارزه جویی در آثار و اشعارش هویدا است.وی ادامه داد: آثارش در آن زمان بیشتر در نشریات محلی یزد و گاهی هم نقش جهان و سالنامه كشور ایران چاپ شد.مسرت بیان داشت: دوره سیم كه از سال 1334 آغاز شده و تا 1379 ادامه داشت دگرگونی عمیقی در آثار و اشعار وی رخ داد و گرایش فراوانی به عرفان و تصوف پیدا كرد. اشعار نغز و تغزلهای عاطفی نیز در این دوران در میان آثارش به چشم می خورد.وی ادامه داد: اما تقسیم بندی آثار دهشیری به صورت كلی به دو گونه شعر و نثر است. وی در زمینه شعر در سه دوره جوانی دوره ای كه اشعارش با مضامین اجتماعی و سیاسی بوده، دوره‌ای كه بیشتر در قالب غزل می‌سروده است تقسیم می‌شود. مسرت بیان داشت: دكتر دهشیر ی در زمینه شعر كتابی در نعت حضرت رسول اكرم (ص) در شعر فارسی گردآوری و چاپ كرده است و سه كتاب گرد آوری شده دیگر به نامهای نعت امیرالمومنین در شعر فارسی توحید حضرت باری در شعر فارسی و طبیعت در شعر فارسی را آماده چاپ كرده بود.وی ادامه داد: اما نثر استاد دهشیری را می توان به دو دوره مشخص تقسیم نمود، اولین دوره از آغاز تا 1332 در این دوره دو مقاله از وی درباره فرهنگ در نقش جهان اصفهان و مقالات فراوانی در نشریات محلی یزد به چشم می خورد از جمله مقاله‌ای با نام تغییر خط فارسی مندرج در طوفان یزد. دیگر مقالات در زمینه مسائل اجتماعی و سیاسی آن روزگار یزد است. وی افزود: مقالات متهورانه و روشنگرانه وی از اوضاع اجتماعی آن روز زبانزد همگان است. در حدی كه برخی می‌گفتند شخصی از تهران برای صفای بشر سرمقاله می فرستد برخی از نوشته های بدون امضای نشریات آن زمان یزد از آن دهشیری است كه گاهی با نام «ض-د» آنها را امضا میكرد.این پژوهشگر بنام یزدی در ادامه بیان داشت: دوره دوم از سال 1334 تا 1379 می باشد كه در این دوره از فعالیتهای دهشیری می‌توان به دو بخش عمده نگارش و ترجمه تقسیم كرد كه البته ترجمه های سهم بیشتری نسبت به دیگر آثارش دارند.وی تصریح كرد: آثار منثور دهشیری سالها زینت بخش نشریات گوناگون تهران و به ویژه مجله وزین دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران بود و خود وی نیز معتقد بود بهترین مقالاتش در آنجا چاپ شده است. اما در زمینه ترجمه می توان گفت بیش از 90درصد كارهای دهشیری در دروه سوم زندگی ادبیش ترجمه كتابها مقالات و اشعار از زبان فرانسه به فارسی است.مسرت گفت: دكتر دهشیری به اذعان كارشناسان امر بسیار بر زبان فرانسه مسلط بود به طوریكه زمانی سید محمد علی جمال زاده پس از ترجمه مقاله ای كه «رودلف گلپه» درباره او نوشته و به وسیله دهشیری ترجمه شده بود خیلی خوشش آمده و گفته بود از قول من به مترجم آن تبریك بگویید.وی بیان داشت: بر روی هم دكتر دهشیری 33 عنوان كتاب از زبان فرانسه به فارسی ترجمه كرده كه 21 جلد آن چاپ شده و بقیه در مراجل مختلف چاپ است.مسرت یادآور شد: به واسطه گذشت زمان و دگرگونی های اداری برخی از آثار وی دردست ناشران مانده و یا گم شده است و دكتر دهشیری به دلیل حجب و حیای خود هیچگاه پیگیر چاپ آثار چاپ نشده‌اش نشد.وی بیان داشت: همچنین كتاب قرآن در اسلام از علامه طباطبائی را به فراسه ترجمه كرده و مهمتر آنكه فرهنگ اصطلاحات فرانسه-فارسی معاصر را زیر چاپ داشت.مسرت در ادامه گفت: اولین كتابی كه وی از زبان فرانسه به فارسی ترجمه كرد سخنی چند در باب ابو سعید و این سینا نوشته «جیمز دارمستتر» بود كه در سال 1337 از سوی اداره كل نگارش وزارت فرهنگ چاپ شد و یكی از نویسندگان به نام روزگار بر آن دیباچه ای نوشت و به ستایش از دهشیری پرداخت.مسرت مشهورترین كتابهای دهشیری را ارض ملكوت، شناخت اسلام، سیاست اروپا در ایران،مصایب حلاج، عرفان حلاج، سخن انالحق و عرفان حلاج، انقلابات ایران، تومیسم، فرهنگ فرانسه-فارسی، بحران دنیای متجدد، تاریخ پیشرفت علمی و فرهنگی بشر،سفرهای اروپاییان به ایران، تاریخ ادبیات فرانسه و دو جلد تاریخ بزرگ جهان برشمرد.وی همچنین مهمترین كتابهای در دست چاپ وی را روایات حلاج (لویی ماسینیون)،تاریخ ایران باستان(كلمان هوار) اسلام در ایران هانری كربن كارمندان (اونوره دوبالزاك) و ادبیات جدید یونان برشمرد.مسرت با اشاره ترجمه مقالات دهشیری اظهار داشت: با كنكاش مجموعه 50 مقاله می توان به ترجمه وی در زمینه های مختلف عرفان، روانشناسی، تاریخ و زبانشناسی كه نزدیك به نیمی از آنها ترجمه از فرانسه اشاره كرد.وی به ترجمه اشعار فرانسه كه خود یكی از دشوارترین ترجمه‌ها است پرداخت و افزود: دهشیری شعرهای شعرایی همچون شارل بودلر، ویكتور هوگو،دنی دیدرو و... را ترجمه كرده است و نمونه هایی از اشعارشان در شماره های گوناگون مجله‌های باغ صائب، یغما و ... وجود دارد.مسرت گفت: آنچه گفتیم تمامی آن چه شایسته دكتر دهشیری است و بایستی باشد، نیست؛ فروتنی ومحجوبیتی كه در دكتر دهشیری وجود داشت نمیشود انتظار این نكته را داشت كه لب به سخن بگشاید و گوهر وجودش را ابراز كند.وی تصریح كرد: او بیش از هر چیز دوستدار آرامش بود و تا پایان عمر با همان شوق سالهای نخستین تدریس و ترجمه میكرد و شعر میسرود.حسین مسرت در پایان تاكید كرد: چنانچه گفته شد متاسفانه برخی از آثار علی رغم آنكه حدود 50 سال به ناشر داده شده هنوز چاپ نشده و گم شده و ای بسا آرزو كه خاك شده است.

 

رای شما
میانگین (1 رای)
The average rating is 1.0 stars out of 5.