رونق تولید ملی | چهارشنبه، ۱ آبان ۱۳۹۸
نمایش محتوای تولیدات ویژه

قدمگاه اسلامیه تفت

قدمگاه اسلامیه فلسفه ایجاد قدمگاه‌ها: بناها وآثار به جامانده از سفر تاریخی امام رضا(ع) در قرن سوم هجری همچون قدمگاه‌ها، مساجد، کتیبه‌ها، سنگ نبشته‌ها وسکه‌ها که در طول دوره‌های مختلف به یاد آن امام حفظ گردیده است، از آثار ارزشمند مذهبی محسوب می‌گردد. امام رضا(ع) در سفر تاریخی خود از مدینه به مرو که به دستور خلیفه مأمون عباسی در اوایل قرن سوم هجری صورت گرفت، از شهرها و مناطق مختلفی عبور نمودند و در این راستا در برخی از اماکن درنگ یا توقفی کوتاه داشته‌اند. مردم نیز به پاس احترام و توجهی که برای امام رضا(ع) قائل بوده‌اند، مکان‌هایی را که با قدوم مبارک ایشان مزین گشته، در طول تاریخ حفظ و حراست نموده‌اند و به عنوان بناهایی مذهبی آنها را ارج نهاده‌اند. نمونه‌ این اماکن که در طول این مسیر بسیار به چشم می خورد، با نام "قدمگاه" اشتهار یافته است که امام برای مدت کوتاهی در آن توقف داشته‌اند. همانطور که درقسمت قبل به طور اجمال بیان شد، با توجه به فراهم سازی بستر شیعی در یزدِ قرن پنجم هجری، قدمگاه‌های که در منطقه کویری یزد بودند، پررنگ‌تر ظهور یافت و با احداث مسجد، حمام و بناهای خاصه، قدمگاه به دست بانیان، یاد وخاطره آن امام در اذهان مردم حفظ گردید. این قدمگاه‌ها در طول مسیر عبارتند از : مسجد بیرون ابرکوه، قدمگاه دهشیر، قدمگاه توران پشت، قدمگاه فراشاه، مسجد قدمگاه،مسجد و حمام فرط در شهریزد و قدمگاه مشهدک در خرانق. قدمگاه اسلامیه (=فراشاه): فراشاه که در تلفظ محلی به "خُراشه sheh âxor و فَراشه farâsheh اشتهار دارد، از روستاهای شهرستان تفت به شمار می‌رود که حدودا در 12 کیلومتری تفت قرار گرفته و از آبادی‌های قدیمی منطقه به شمار می‌رود.15 نام این روستا در منابع تاریخ محلی، خصوصا جامع الخیرات ـ صورت کامل وقفیات سیدرکن الدین و پسرش سیدشمس الدین در قرن هشتم هجری در آن ضبط شده است ـ فراشاه (افشار:1/381) ذکر شده است مولف جامع مفیدی این روستا را در دو فرسخی تفت ذکر نموده وبا توجه به اینکه آن را محلی دلگشا با میوه‌های فراوان یاد نموده، نشان از رونق این آبادی در قرن 11 هجری بوده است(جامع مفیدی: 3/701) منابع قرن هشتم هجری نیز زمانی که از آب قنات تفت که از شیرکوه سرازیر می‌شده، صحبت به‌ میان آورده‌اند، که در 5مسیر منشعب می‌گردیده، از یکی از مسیرها به نام فراشاه پرداخته‌اند.( کاتب:214) اما آنچه که این روستا را علاوه بر جنبه اکوتوریستی و طبیعت‌گردی حئز اهمیت است، وجود بنایی به نام قدمگاه منسوب به امام‌رضا(ع) می‌باشد که جنبه مذهبی بدان بخشیده است. درمورد ساخت این قدمگاه منابع محلی آن را از احداثات سلطان قطب‌الدین (حک: 626- 616ق) (جعفری: 41) و به استناد کتیبه موجود درمحراب آن که مهمترین سند بر وجود قدمگاه دراین منطقه است، تاریخ ساخت را در زمان آل‌کاکویه دانسته است. که البته با توجه به گرایشات شیعی مذهب آل‌کاکویه این امر موثق‌تر به نظر می‌رسد. به هرحال این قدمگاه به دستور علاءالدوله ابوکالیجار گرشاسب ثانی (حک: 513- 488 ق) در سال 512ق ساخته شده ودر آن زمان به مسجد مشهد امام رضا(ع) شهرت داشته است و پس از گذشت قرنها، اگرچه الحاقات و تغییراتی در بنا صورت گرفته، اما همچنان مورد توجه سیر زیادی از عاشقان و ارادتمندان امام هشتم می‌باشد. پلان بنا به صورت چهارضلعی و درهرضلع از داخل، 8متر با ارتفاع 3متر دیده می‌شود که نهایتا گنبدی آجری برروی آن قرار گرفته است. بنا دارای سنگ تاریخ و کتیبه و تزئینات داخلی و یادگارهایی میباشد فی المثل در دوره زیر گنبد سوره الفتح را به خط کوفی گلدار تزئینی به عرض 60 سانتی متر در گچ کنده و کتیبه کرده اند بر روی حروف، رنگ سیاه و قهوه ای کشیده اند بالای بسم الله الرحمن الرحیم عبارتی بوده است که فعلا «امر بعماره هذ...» آن باقی مانده است و مابقی را شکسته اند تصور می شود رنگ های کتیبه گچکاری از آثار تصرفاتی است که در عصر مغول بدان اضافه شده است. وجود نخلی در بیرون محوطه، نشان از رونق این قدمگاه درایام سوگواری امام حسین (ع) است و شاید نقطه اتصال محلات وبه نوعی شریان اصلی دراین روستا تلقی می‌شود. تاریخچه بنا: مردم این بنا را قدمگاه حضرت ثامن الائمه می دانند بنا به سنگ خوش نقشی که در محراب آن نصب شده بود در سال 512ق به امر گرشاسپ بن علی (488 – 513) از امراء کاکویه دیلمی عمارت شد در آن روزگار به مسجد مشهد علی بن موسی الرضا شهرت داشته است. قدمگاه به شماره ثبتی 1094 به ثبت آثار ملی رسیده است. عناصر سازه ای از مهمترین عناصر سازه ای در این بنا علاوه بر پی های خشتی می توان به پایه اصلی دیوار خشتی و رویه بیرونی آجری می توان اشاره كرد. اکثر نعل درگاه ها چوبی است. عناصر تزئینی بنا: (تزئینات چوبی) از مهمترین تزئینات چوبی مس توان به اکثر درب های بنا دارای طرحی مشبک یا ساده، پنجره های بنا نیز چوبی و دارای نقوشی منحنی و ساده در قسمت فوقانی و درب چوبی زیبایی در قسمت ورودی مسجد زنانه که دارای مشبکی بسیار زیبا و ظریف است و منبر چوبی سبز رنگی با طرح مشبک چوبی بسیار ظریف اشاره كرد. (تزئینات گچی) کاربندی های ساده در داخل محراب مسجد زنانه، گچ کاری ساده محراب قدمگاه و تزئیناتی بسیار ساده در دوره محراب، نقوش گچی بسیار زیبایی در دور گنبد که با خط کوفی برگدار و نقوش گچی و رنگی در بالای محراب از تزیئنات گچی این بناست. (تزئینات آجری) از تزئینات آجری این بنا می توان به شبکه های آجری قسمت فوقانی رواقخانه ، گنبد زیبای آجری قدمگاه و جان پناه های دور تا دور بام با استفاده از شبکه آجری محصور شده اشاره كرد. (کتیبه ها) کتیبه کوفی مزهر به عرض 60سانتی متر که به رنگ سیاه در زمینه لاجورد سوره الفتح بردورتا دور گنبد کشیده شده است. درقسمت بالای کتیبه تنها قسمت "امربعماره هذا..." باقی مانده است که احتمالا نام سازنده و بانی بنا قید شده است. درقسمت فضای بالای محراب، نیز کتیبه‌ای به خط کوفی دیده می‌شود که به علت سائیدگی و محو شدگی، قابل قرائت نیست سنگ محراب مشهد علی بن موسی الرضا به اندازه 116×60 سانتی متر، به تاریخ 512ق و عمل عبیدالله بن احمد مره متن کتیبه: حاشیه اول: شوری/23 ، حاشیه دوم: بسم‌الله الرحمن الرحیم و نام 12 امام، پیشانی: احزاب/33 و شعار شیعی، در هلال زاویه‌دار: مومنون/1-2 . متن: سوره اخلاص، امر بعماره هذاالمسجدالمعروف بمشهد علی بن موسی‌الرضا علیهماالسلم العبدالمذ نب الفقیر الی الرحمه الله تعالی گرشاسب بن علی بن فرامرز بن علاء الدوله تقبل الله منه فی شهورسنه اثنی عشره وخمس مائه ، عمل عبیدالله بن احمدمره و استعملها علی بن جواهوله ... (شکستگی) همان‌طور که از متن این کتیبه مستفاد می‌شود، گرشاسب‌بن علی (513-488 ق) از امرای کاکویه دیلمی یزد بوده که در اواخر حکومت خود ـ 512ق ـ دستور ساخت این قدمگاه را داده است نکته ای که در نام این سنگتراش اهمیت دارد، تبحر و مهارت وی در این فن بوده است زیرا زمانی که از دو حجار در این کتیبه نام می‌برد از لفظ"استعملها" استفاده می‌کند و نام "علی بن جواهوله" را در ردیف نام وی قلمداد نمی‌کند، بلکه یک تفاوتی برای آن قائل شده است. احتمالا وی از دستیاران وی در این هنر بوده است. افشار در کتاب خود به قاب چوبی دورتا دور این سنگ محراب اشاره دارد، که امروزه مشهود نیست. در دورتادور این قاب کتیبه‌ای به خطوط کوفی مزین بوده، البته براثر گذرزمان و خسارت موریانه، کلیه متن آن قابل قرائت نیست.( افشار: 1 / 381 - 384) وی هم‌چنین به وجود یادگارهایی در دیواره‌های قدمگاه در سده 7-6 هجری اشاره دارد (سالهای 579 و 696ق ) که خود از دلایل رونق و اهمیت این منطقه بوده است. "محمدبن جامع بن محمد اصفهانی" "حضرهاهنا محمد بن محمود بن ابی النعمه الکرمانی " ".... تسع و ستمائه سعدبن احمدبخطه" ".... جهان مقامی که مراست/ که... رواست کامی که مراست/ ... با خاک برم / نیکی و بدی و نام.... که مراست/ ولد محب شیخ ابوبکربن علی ... بارجینی سلخ شهر شعبان ستین و ستمائه" "حدیث کریح المسک شیب به الخمر/ وای نعیم لایکدره الدهر" "... پادشاه مقبل و شهریار عادل ... ملک الامراء فی العالمین عزالدین لنگر... خلدالله ملکه... کتبه لقاضی الفرحانی" "یاران همه رفتند روان باید.... /منزل به سرای جاودان ... / گرعقدبه نان آن جهان می‌طلبی/ .... " "توکلت علی الله / کان الله من لم یکن معه/ خدای تعالی ورآن بنده ضعیف رحمه کناد که یک بار الحمد و سه بار قل هوالله درکار این بنده ضعیف گناه کار ظالم کناد و بگویدخدایا مقصودها برآورده گردان خدای برآن بنده رحمت کناد که کاربگیرد و کاهلی نکند و بخواند خدایا راضی باشد از آن بنده ای که بخواند/ دو دستم بپوسد بماند خطم/ دریغا مداد دویت قلم / دعاکن اخی چون ببینی خطم / مگر رحمت ابدی نمیکنی/ و کتب محمد بن رستم علی بن محمد بن الحسین بن الحسن محمد ... الثالث عشر من شهر رجب المرجب سنه تسع و سبعین و خمسمائه" "نه هیچ ره آورد بجز رنج سفر / نه هیچ پس افکند بجز راه دراز / بخط حسین بن علی بن الرضی الطبیب... رمضان سنه ست و تسعین و ستمائه" "خداوندا امیدم را وفا کن / مرا با .... آشنا کن / .... / ... حاجتها روا کن / و کتب ابوبکر علی بن جعفر بن ابی سعد... بخط"( افشار:1/ 387- 385)

رای شما
میانگین (0 آرا)
The average rating is 0.0 stars out of 5.