رونق تولید ملی | شنبه، ۲۷ مهر ۱۳۹۸
نمایش محتوای تولیدات ویژه

مسجد حاج محمد حسین اردکان

Loading the player...

مسجد حاج محمد حسین اردکان بخش عظیمی از بناهای تاریخی این مرز و بوم بی‌شک متعلق به مذهب و بناهای وابسته به دین است؛ حال دین اسلام باشد یا زرتشت. مهم اهمیت آن‌ها در طول تاریخ برای پیروان‌شان می‌باشد، حال کم یا بیش. می‌توان بی‌هیچ حرفی گفت زیباترین، با شکوه‌ترین، بی‌بدیل‌ترین و عجیب‌ترین بناها اماکن مذهبی ایران‌زمین می‌باشند. کسی نمی‌تواند ‏بگوید که در این مرز و بوم بناهای مذهبی چه مسجد یا مقبره یا آرامگاه در سطح پایینی از زیباگرایی، شکوه و جلال الهی ساخته شده است. ‏انسان برای نشان‌دادن ارادت خود به معبود یگانه‌اش حتی اگر خود در ضعف شدید اقتصادی قرار داشته باشد، شکوه و جلال و زیبایی بیش از ‏حدِّ معمول در معماری دیار خود را، خرج مسجد و امام‌زاده و مقبره‌اش خواهد کرد.‏ در طول تاریخ ساخت مساجد ایران‌زمین از لحاظ سبک معماری متغیر بوده و با هر دوره تاریخی در معماری این کشور، معماری مساجد تغییر ‏کرده است. مسجد فهرج وام‌گرفته از معماری ساسانی می باشد و یا تاریخانه، بی ریا وساده. شکوه‌گرایی و عظمت‌گرایی قرون هفت و ‏هشت مساجدی چون مسجد جامع کبیر یزد را به وجود می‌آورد یا می‌توان تاریخ معماری مساجد را در مسجد جامع اصفهان دید و زیباگرایی و ‏تناسب را در مسجد شیخ لطف الله و بسیاری از دیگر نمون‌ها در ایرانشهر.‏ به‌هر صورت بنده برای نشان‌دادن خلوص خود به معبود یگانه خود کوشیده تا در مسجد بهترین را در پیشگاه اخلاص بگذارد.‏ این در هر شهر و هر روستایی تفاوت نمی‌کند. مساجد مرکزی برای جمع‌شدن رفاه و برآورده‌شدن احتیاجات مردم در نزدیک خود بوده است. ‏هیچ‌گاه یک مسجد در فضایی مجرد، بنا نمی‌شده و در کنار بازار و حسینیه و تیم و تیمچه و آب و آب‌انبار قرار دارد که مرکز همه آن‌ها مسجد ‏است. مردم خسته از روز مرگی و بازار و خرید و فروش و زندگی به مرکز مجموعه روی می‌آورده‌اند و در پناه حق، ساعتی را به راز و نیاز ‏می‌پرداخته‌اند و به آسایش خیال دست می‌یافته‌اند.‏ حال معماری، خواه کویری باشد یا ساحلی، خشتی یا آجری. البتّه مسجد در زیبایی، برتری خاصی نسبت به دیگر بناها دارد. با تغییر معماری ‏مصالح هم تغییر کرده و در هر دوره تاریخی هنر معماری خود را در یک نوع مصالح بروز داده است. ‏اردکان بی شک تا دوران صفویه معماری خشتی را دارا بوده و آجر یکی از کم‌یاب‌ترین و گران‌ترین مصالح موجود دوران خود بوده است به‌طوری ‏که در طول معماری بالغ بر هزار ساله اردکان، بخش‌های تزیینی و استقامتی را به آجر می‌سپرده‌اند؛ مانند شرفی‌ها و یا کف‌فرش‌ها.‏ می‌توان گفت اولین مسجد آجری شهر، یادگاری از دوران قاجاریه است كه به سال 1250 هجری قمری با مال‌التجاره حاج محمد‌حسین حسن ‏اشرف تاجر اردكانی كه از تجارت در هند بدست آورده بود، بنا گردید. البتّه در باب تاریخ مسجد در کتاب فرهنگ عامه اردکان چنین آمده «چون به ‏وقف‌نامه آن دسترسی نداشتم، به‌ناچار از تاریخ وقف‌نامه‌ی زیلوهای مسجد کمک گرفتم. (وقف مؤبد شرعی نمود. عالی‌جناب سیادت مآب، ‏آقا میرحسین، خلف مرحوم آقا میرزابابا اردکانی، این فرد زیلو را بر مسجد جدید البناء عالی حضرت کَهفُ الحاج و المعمار، حاج محمدحسین که ‏واقع است در قصبه‌ی اردکان و به‌مقام قرب تیمچه، مشروط بر این که مسجد از مسجد مزبور بیرون نبرند، مگر به‌عذر شرعی، سنة 1261، ‏عمل علیرضا ولد.» (سید محمود طباطبائی؛239، 1381)‏ مسجدی به سبک تک‌ایوانی و با شبستانی ستون‌دار. بادگیر هشت وجهی آن تنها یکی از یادگارهای حاج محمدحسین نیست؛ بلکه ‏چارسوق متصل به آن و بازارچه‌ای که قسمتی از رسته شرقی بازار بزرگ اردکان بوده و نیز مدرسه و تیمچه جانبی و بارانداز آن و هم‌چنین ‏آب‌انبار جنوبیِ مجموعه تمامی از وقفیات این مرد شریف می‌باشد. معمار آن استاد حسین قاسم از معماران مشهور اردکانی است. ارزش بنا ‏آن زمان نمایان می‌شود که بدانیم مسجد حاج محمدحسین جزء اولین بناهای ثبتی شهرستان اردکان بوده و در زمان قبل از انقلاب اسلامی ‏به ثبت رسیده است. این بنا به شماره 1628 به تاریخ 30/10/53 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. ‏ولی متأسفانه به‌دلیل نیازها و ایجاد فضای نو در شهر و احداث خیابان بخش عمده‌ای از مدرسه و تیمچه و نیز شبستان مسجد در سال 1338 تخریب شد و مسجد از فرم خاص خود خارج شد. سال‌ها بعد از آن، به سردر جدید آن دو گل‌دسته الحاق شد که از نظر زیبایی‌شناسی در خور و تا حدودی به‌جا می‌باشد. فرم‌های اصیل و زیبا و معماری عالی در این بنا در جای جای آن مشهود است. شبستان ستون‌دار با نورگیرهای مرمین، کاربندی‌های آجری ورودی شمالی و گنبد زیبای آجری چارسوق، آجرکاری‌ها با بندکشی برجسته داخل مسجد، بادگیر هشت وجهی با گچ‌بری برجسته که می توان نمونه‌ای منحصر به‌فرد در شهر دانست، همه و همه مجموعه حاج محمدحسین را، یکی از فاخرترین بناهای شهر ساخته است. از سوی دیگر بنا به نقل داستانی از کتاب فرهنگ عامه آمده است که: «یکی از شاگردان این معمار متوجه نقصی دربنای مسجد شد و تا پایان کار به استاد خود چیزی نگفت. پس از این که کار ساختمان به پایان رسید، به او گفت: چه خوب بود این دو مسجد را به‌جای یکدیگر می ساختید. استاد پرسید: برای چه؟ گفت: چون آب نیلی، از زیر شبستان می‌گذرد و مانع گرم‌شدن مسجد در زمستان است.» (فرهنگ عامه: ص239؛ 1381) به‌هرحال بعد از خشک‌شدن قنات نیلی و نیز تخریب بازار چارسوق دیگر این نقص مشهود نمی‌باشد. سردر و مناره مسجد را در سال 1345 در زمان امامت «حاج سید نورالله فیض» ساخته‌شده و از آن زمان، به این مسجد، مسجد فیض هم می‌گفتند. از شاخصه‌ها این عکس به هم‌گونی و ریتم منظم بصری که مغازه‌های مجاور با مسجد دارند، می‌توان اشاره نمود. ولی این نکته در سال‌های اخیر به‌کل از بین رفته و مسجد اصالت بصری خود را در نما با مغازه‌های مجاورش از دست داده است. نکته‌ای که اگر روزی سازمان میراث فرهنگی درصدد تجدید نظر برای از لیست خارج کردن بناهای ثبتی در حال خطر از فهرست آثار ملی برآید، می‌تواند حائز اهمیت بوده و مسجد را در لیست بناهای در حال خطر آورد.

رای شما
میانگین (0 آرا)
The average rating is 0.0 stars out of 5.