نمایش محتوای تولیدات ویژه

کتابخانه ملک تهران

در تیر ماه ۱۳۲۳ قطعه زمین بزرگی را در باغ ملی تهران (میدان مشق) برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد. احداث ساختمان جدید کتابخانه و موزه ملی ملک در سال ۱۳۶۴ آغاز شد و در ۱۳۷۵ به پایان رسید. این مجموعه در خیابان امام خمینی تهران (سپه) جنب ساختمان امور خارجه قرار دارد کتابخانه و موزه ملی ملک تا سال ۱۳۷۵ در خانه ملک برپا بود. اما حاج حسین از آغاز کار، گسترش آن را از نظر دور نداشت و بنای ساختمانی بزرگ تر را پیش بینی کرد. بنابراین در ۲۹ تیرماه ۱۳۲۳ قطعه زمین بزرگی را در باغ ملی تهران (محل کنونی مؤسسه) برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد. احداث ساختمان جدید در زمان حیات حاج حسین ملک ممکن نشد. تا این که آستان قدس رضوی طراحی و بنای ساختمان جدید را در سال ۱۳۶۴ آغاز کرد و در ۱۳۷۵ به پایان برد. از نظر ساختار تشکیلاتی، مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک مؤسسه ای غیر دولتی و غیرانتفاعی است که همچون سایر مؤسسات فرهنگی آستان قدس رضوی بر اساس وقف نامه زیر نظر مستقیم تولیت آستان قدس رضوی اداره می شود. ارکان مؤسسه عبارت اند از: مجمع عمومی، ناظر استصوابی، هیئت مدیره، مدیرعامل و بازرس قانونی. اهداف مؤسسه کتابخانه و موزه ملی طبق اساسنامه عبارت است از: 1. پیشبرد معارف 2. اجرای وقف نامه مرحوم ملک و اشاعه فرهنگ وقف 3. حراست و حفظ گنجینه کتابخانه 4. گردآوری، بهنگام سازی و توسعه منابع کتابخانه 5. نگهداری، بازشناسی و معرفی آثار فرهنگی هنری ادوار گذشته 6. گردآوری مجموعه نفایس و آثار هنری متناسب با گنجینه به میراث نهاده شده واقف هیئت مدیره در حال حاضر (دوره سه ساله ۱۳۹۳-۱۳۹۰) اعضای هیئت مدیره عبارت اند از: • سید محمد صادق خرازی (رییس هیئت مدیره) • مصطفی واعظ طبسی (نایب رییس هیئت مدیره) • محمد هادی زاهدی (عضو هیئت مدیره) • امیر خوراکیان (عضو هیئت مدیره) • سید محمد مجتبی حسینی (عضو هیئت مدیره و مدیر عامل) مجموعه منابع کتابخانه ملی ملک با داشتن ۱۹ هزار عنوان نسخه خطی نادر و نفیس، یکی از شش گنجینه بزرگ نسخ خطی ایران است. پنج کتابخانه دیگر عبارت اند از کتابخانه ملی، کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کتابخانه مرحوم آیت الله مرعشی نجفی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران. در این میان، امتیاز کتابخانه ملک به نفاست و ارزش هنری آثار است. همچنین این کتابخانه دارای حدود ۷۰ هزار کتاب چاپی، ۳۴۰۰ کتاب چاپ سنگی و ۵۴۸ عنوان نشریه ادواری در ۴۰۰۰ مجلد است. بخش قابل توجهی از کتاب‌های چاپی متعلق به پیش از سال ۱۳۲۰ خورشیدی هستند و در زمره نخستین کتاب‌های چاپی ایران قرار می‌گیرند. کتابخانه ملک پیوسته با خرید کتاب‌های خطی و چاپی از محل عواید موقوفات ملک غنی تر می‌شود. غیر از مخازن کتاب و تالارهای مطالعه، بخش‌های مجهزی هم برای انجام امور فنی از قبیل مرمت نسخ خطی، عکاسی و تهیه میکروفیلم، صحافی، جلدسازی و... ایجاد شده‌اند. در کنار این بخش‌ها انتشارات مؤسسه از سال ۱۳۴۸ برای چاپ و نشر نسخ خطی موجود در کتابخانه و آثار پژوهشی مرتبط با آن‌ها تأسیس شده‌است. موزه موزه ملی ملک از ۶ مجموعه بدین شرح تشکیل شده‌است: 1. مجموعه سکه شامل ۳ هزار قطعه سکه و مدال ایرانی از سده ششم پیش از میلاد تا دوران پهلوی و نیز سکه‌هایی از یونان، جانشینان اسکندر، امپراتوری بیزانس، خلفای اسلامی و امپراتوری عثمانی 2. مجموعه آثار هنری شامل تابلوهای نقاشی هنرمندان به نام ایرانی مانند کمال الملک غفاری، لطفعلی صورتگر، هادی خان تجویدی و برخی نقاشان اروپایی و لوستر و مبلمان 3. مجموعه هنر لاکی شامل ۸۶ قطعه قلمدان، قاب آیینه و سرچسبدان که با نقاشی لاکی آراسته شده‌اند و برخی شان حدود ۳۰۰ سال قدمت دارند. 4. مجموعه تمبر شامل هزاران قطعه تمبر از نخستین تمبرهای منتشر شده در ایران و جهان تا زمان حاضر. 5. مجموعه فرش شامل ۳۴ تخته قالی و قالیچه از نقاط مختلف ایران که بوسیله زبده ترین بافندگان دو سده اخیر بافته شده‌اند. 6. مجموعه بانو ملک شامل تابلوهای نقاشی قاجاری، نسخه‌های خطی، قلمدان، سرقلیان و آثار لاکی که تعدادشان به ۴۷ اثر می‌رسد. این مجموعه در سال ۱۳۸۵ توسط بانو عزتملک ملک، فرزند مرحوم حاج حسین ملک و ناظر استصوابی موقوفات ملک به موزه اهداء شده‌است. 7. میرزا غلامرضا اصفهانی و... را در خود جای داده‌است 8. تهران -کتابخانه و موزه ملی ملک یکی از مهمترین موقوفه ها در تهران به شمار می رود که حسین ملک در سال 1316 هجری شمسی آن را وقف کرده است. 9. مرحوم ملک در وقف‌نامه شماره 8194 شش دانگ عمارت پدری موسوم به کتابخانه ملی ملک به انضمام تمامی کتاب‌های موجود در کتابخانه مزبور اعم از خطی و چاپی و مصور و غیر مصور، قرآن‌های خطی، کتب و ادعیه، مرقع‌های مصور و غیر مصور، قطعات خطوط خوش‌نویس‌ها و اساتید، طومارها، کتب ایرانی، فرنگی، عربی، ترکی، تابلوهای نقاشی و کل اثاثیه متعلق به کتابخانه را وقف موبد شرعی بر آستان قدس رضوی کرد. البته وی سال‌ها قبل از این، به دلیل عشق به کتاب و مطالعه به جمع‌آوری نسخ خطی از طریق خریداری کتب کتابخانه‌های افرادی چون عبدالحسین بالا خیابانی و قوام‌الدوله و حسام‌السطنه همت گمارده بود و از این رو کم‌کم اندیشه تاسیس کتابخانه‌ای برای خویش در وی قوت گرفت. لذا کتابخانه کوچک خود را پس از انتقال از مشهد به تهران در سال 1341 ش در منزل پدر خویش تاسیس کرد و بعدها که شمار کتاب‌ها زیاد و فضا برای آنها محدود شد در سال 1342ش ساختمان جدیدی در حیاط اندرونی منزل خود جهت این امر احداث کرد. اما از آنجایی که این منزل در دل بازار تهران یعنی میان مسجد شاه و مسجد ملک و در بازار حلبی‌ سازها قرار داشت و بیشتر محل رفت و آمد سوداگران بود تا محققان، لذا واقف با توجه به این نکته، قطعه زمینی به مساحت شش هزار متر مربع واقع در باغ ملی تهران را در مقابل املاکی که رضاشاه در جوار کاخ سعادت‌آباد از وی گرفته بود، از شهرداری وقت جهت تاسیس کتابخانه ملی ملک دریافت کرد. لیکن به دلیل موقعیت ویژه این زمین که در قلب وزارت امور خارجه واقع شده بود، تا زمان حیات واقف (1351 ش)، کار احداث این بنا عملی نشد و این قطعه زمین تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی (1357 ش) همچنان به همین شکل باقی ماند. اما چند سال بعد از آن با پیگیری‌های مستمر عزت ملک، ناظر استصوابی موقوفات ملک و دختر ارشد آن مرحوم از حضرت امام خمینی (ره)، این قطعه زمین از وزارت امور خارجه باز پس گرفته و به آستانه قدس رضوی واگذار شد، تا بنابر نیت مرحوم واقف، کتابخانه ملی ملک احداث شود. کار احداث این بنای جدید‌التاسیس از سال 1364 ش با حدود 10 هزار متر مربع زیربنا در هشت طبقه، ‌توسط معماران آستان قدس رضوی با تلفیقی از معماری ایرانی ـ اسلامی آغاز و پس از گذشت 14 سال سرانجام در دی‌ماه 1376 ش به طور رسمی افتتاح و به روی عموم گشوده شد. کتابخانه ملک * امروزه کتابخانه ملک در زمره معتبرترین کتابخانه‌های ایران و شاید جهان به شمار می‌آید. بسیاری از محققین داخلی از اقصی نقاط کشور و حتی خارج از آن جهت استفاده از نسخ منحصر به فرد موجود در این کتابخانه به آن مراجعه می‌ کنند. این مجموعه فرهنگی جمعا دارای هشت طبقه با همکف و زیر همکف است که طبقات چهارم و هشتم آن اختصاص به کتابخانه دارد. طبقات ششم و هفتم و هشتم اختصاص به مخازن کتب خطی و چاپ سنگی و چاپ سربی و کتب لاتین و مطبوعات دارد که هر ساله بنابر مقتضیات تعداد زیادی کتاب چاپی و مطبوعات و نیز معدودی نسخ خطی به این موقوفه اهدا می‌شود. سیستم فعلی کتابخانه به صورت قفسه باز در دو تالار قرائت، که یکی عمومی و دیگری مختص محققان، در حال ارایه خدمات به مراجعان است. از بخش‌های مختلف این کتابخانه به غیر از مخازن کتب و مجلات، می‌توان به تالار مطبوعات، بخش میکروفیلم، بخش اسکن، صحافی و مرمت و بخش رایانه‌‌ای و فهرست‌نویسی اشاره کرد. بر طبق آخرین آمار تعداد کتب‌ چاپی این کتابخانه بیش از 70 هزار جلد، نسخ خطی در حدود شش هزار و 677 نسخه، 19 هزار عنوان رساله، کتب لاتین هشت هزار جلد، مطبوعات 567 عنوان فارسی و عربی و شش عنوان لاتین و کتب چاپ سنگی سه هزار و 400 جلد است. از قدیمی‌ترین نسخ خطی این مجموعه می‌توان از قرآن منسوب به امام حسن (ع) نام برد که بر پوست آهو نوشته شده است. همچنین نسخی چون ˈالاصول بالا سطقسات اقلیدسˈ تحریر 342 ق و ˈالثمرهˈ بطلمیوس تحریر 371ق و ˈالفوز الاصغرˈ ابن مسکویه تحریر 410 ق از نفیس‌ترین نسخ خطی این مجموعه به شمار می‌آید. از نفیس‌ترین کتب چاپی این مجموعه اعم از چاپ سنگی و سربی می‌توان از ˈالقانون فی‌الطبˈ ابن‌سینا چاپ روم 1593م، ˈتحریر اقلیدسˈ خواجه نصیر‌الدین طوسی چاپ قسطنطنیه 996 ق، ˈتاریخ فناییˈ چاپ 1199 م و ˈالقرآنˈ چاپ هامبورگ 1694 م نام برد. در بخش مطبوعات نیز می‌توان از روزنامه‌هایی چون وقایع‌ اتفاقیه (دوره کامل)، حبل المتین، ثریا، حکمت، اختر، شرف و عروه الوثقی نام برد. همچنین این کتابخانه 13 جلد فهرست کتب خطی دارد که در سال 1344 ش به سفارش مرحوم ملک توسط ایرج افشار، محمدتقی دانش‌پژوه، احمد منزوی و محمدباقر حجتی تهیه شد. نکته حایز اهمیت اینکه شرایطی که واقف برای استفاده از کتب کتابخانه در وقف‌نامه خود گنجانده است تا به امروز از آن تخطی نشده است. از جمله این شرایط ممنوعیت خارج کردن کتاب از محل کتابخانه، در اختیار قرار دادن کتاب به همه افراد بدون در نظر گرفتن ملیت آنها (البته غیر از قرآن کریم و کتب ادعیه و غیر مسلمانان)، صحافی کردن کتب آسیب‌دیده در محل کتابخانه و استفاده از کتب منحصر به فرد یا کمیاب برای اشخاص معتمد با حضور متولی یا مدیر (این مشکل امروزه با در اختیار قرار دادن میکروفیلم کتب نفیس خطی به جای اصل نسخه به محققان رفع شده است)، خریداری سالانه کتاب برای کتابخانه است. وی در خرید نسخ خطی دقت ویژه‌ای داشت و از این رهگذر پس از نظرخواهی از متخصصان فن و نیز تا قبل از خواندن هر کتاب آن را خریداری و وارد کتابخانه‌اش نمی‌کرد. خانه ملک یا در روزگاری نه چندان دور موزه ملک در محله بازار بین الحرمین قرار دارد ، این مکان که با سبک و هنر معماری قاجاریه ساخته شده است دارای حیاط ، اندرونی ، بیرونی و اطاقها و تالارهای زیبائی بوده است که هم اینک توسط آستان قدس رضوی نگهداری و در حال باز سازی میباشد ، موزه ملک در حال حاضر در خیابان سپه « امام خمینی » باغ ملی جنب وزارت امور خارجه واقع میباشد و اثار ارزشمندی همچون مسکوکات دوره های هخامنشیان ، اسکندر و جانشینان وی در ایران ، سلوکیان ، اشکانیان ، سامانیان وهمچنین مجموعه فرشها و قا لیچه ها ی بافت مشهد ، کاشان ، سنندج ، نائین ، اصفهان ، سمنان و ترکمن که قدمتی حدود 69 تا 114 سال دارند و تابلوهای رنگ و روغنی از کمال الملک ، نقاشی های لاکی که از اواخر صفویه تا دوره قاجاریه توسط هنرمندان پر آوازه بر روی کاغذ های فشرده و چوب اجرا شده ، تمبرهای ایرانی از دوره قاجاریه تا به امروز و تمبر های خارجی روی پاکت مهر شده و اثاثیه داخل خانه ملک شامل گلدان های بزرگ ساخت فرانسه ، صندلی های مرصع و منبت کاری ساخت سوریه ، مبلمان منبت کاری ساخت هند ، فرش های حاجی عبدل و اشیاء دیگر را در خود جای داده است حسین ملک فرزند حاج محمد کاظم ملک التمار در سال 1292 ه ، ق در تهران متولد و دروس فارسی و عرب را ابتدا در خدمت شیخ « مسیح طالقانی » و سپس نزد ابوالحسن جلوه فرا گرفت ایشان از ابتدای عمر به مطالعه و جمع آوری کتاب علاقه مند بود و این خود مقدمه تاسیس تدریجی کتابخانه و موزه ای شد که امروزه شهرت جهانی دارد حسین ملک در تیر ماه 1351 شمسی چشم از جهان فرو بست و در جوار حرم رضوی به خاک سپرده شد

 

 


رای شما
میانگین (1 رای)
The average rating is 5.0 stars out of 5.